Χαρτογράφηση ρύπανσης στην παράκτια ζώνη της Μεσογείου

«Τσιμπημένη» αλλά όχι «στο κόκκινο», ώστε να πούμε «φάτε μάτια ψάρια», είναι η χημική ρύπανση στο Σαρωνικό, με επίκεντρο τον Άγιο Κοσμά, σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΕΛΚΕΘΕ, που αναδεικνύουν τη συγκεκριμένη περιοχή ανάμεσα στις πιο επιβαρημένες παράκτιες ζώνες της Ελλάδας.

Σ' αυτές περιλαμβάνονται η παράκτια ζώνη του Θερμαϊκού κόλπου, οι βόρειες ακτές του Κορινθιακού Κόλπου, ο Νότιος Ευβοϊκός κοντά στο σημείο εκβολής του Ασωπού, ο Βόρειος Ευβοϊκός, κοντά στη Λάρυμνα, η παράκτια ζώνη της Β. Ελλάδας (από Στρυμόνα μέχρι Αλεξανδρούπολη) και στο Ιόνιο η περιοχή του Αμβρακικού, ενώ στοιχεία μικρής επιβάρυνσης βρέθηκαν στην περιοχή της Χίου.

Στον αντίποδα, από τη μέχρι τώρα χαρτογράφηση της ρύπανσης στην παράκτια ζώνη της Μεσογείου, ξεχωρίζουν για την καθαρότητά τους: Κέρκυρα, Ζάκυνθος, Αργολικός Κόλπος, Μεσσηνιακός, Κύθηρα, Νάξος, Σάμος, Κως, Γαύδος, Ρόδος, Μυτιλήνη, Σαντορίνη.

Πρωτοποριακό πρόγραμμα

Προκύπτει επίσης ότι στα παράλια της Ανατολικής Μεσογείου (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας) η χημική ρύπανση είναι σαφώς μειωμένη σε σχέση με τη Δυτική.

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα MYTIMED, με τη συμμετοχή της Ελλάδας και την επιστημονική ευθύνη του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, εφάρμοσε μια καινοτομία, χρησιμοποιώντας ως δείκτη τη σάρκα των μυδιών.

- Τα μύδια είναι οργανισμοί που δεν μπορούν να μετακινηθούν, ενώ για να τραφούν φιλτράρουν ποσότητες θαλασσινού νερού και συσσωρεύουν στο σώμα τους ρύπους.

- Επειδή δεν υπάρχουν μύδια σε όλες τις παράκτιες περιοχές, χρησιμοποιήθηκαν μύδια που αγοράστηκαν, τοποθετήθηκαν σε ειδικούς κλωβούς και στη συνέχεια ποντίστηκαν κατά μήκος των ακτών.

- Στην Ελλάδα επιλέχτηκαν 38 σημεία, στα οποία τα μύδια παρέμειναν για τρεις μήνες και στη συνέχεια ανασύρθηκαν για να γίνουν οι κατάλληλες χημικές αναλύσεις.

Προσδιορίστηκαν διάφορα βαρέα μέταλλα, όπως ο μόλυβδος, το κάδμιο, το χρώμιο, το νικέλιο, ο χαλκός, ο ψευδάργυρος και διάφορες οργανικές ουσίες, όπως είναι οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες που έχουν καρκινογόνες ιδιότητες, τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs), που είναι γνωστά με τα εμπορικά τους ονόματα όπως κλοφέν, εντομοκτόνα όπως τα DDTs, διοξίνες κ.λπ.

Επίσης, έγιναν μετρήσεις διαφόρων βιοχημικών βιοδεικτών που δείχνουν μηχανισμούς δράσης των ρύπων.

Όπως επισημαίνει ο επιστημονικός υπεύθυνος του ΕΛΚΕΘΕ, χημικός ωκεανογράφος Γιάννης Χατζηανέστης είναι διαφορετική η μικροβιακή ρύπανση που αφορά την καταλληλότητα των ακτών για κολύμπι και η χημική ρύπανση που αφορά την τροφική αλυσίδα. Σε όλα τα σημεία τα μύδια ποντίστηκαν σε βάθος περίπου 25-30 μέτρων και σε μια απόσταση από την ακτή 50 με 200 μέτρα.

Στα επιτρεπτά όρια

Οι μετρήσεις στα δείγματα του Αγίου Κοσμά δίνουν μια εικόνα της ρύπανσης από τον Πειραιά μέχρι το Σούνιο, αν και η εικόνα μεταξύ Σουνίου και Λαυρίου είναι σαφώς καλύτερη, με εξαίρεση το μόλυβδο που βρέθηκε ανεβασμένος στο Λαύριο. Οι τιμές σε όλες τις επιβαρυμένες παράκτιες ζώνες, αν και είναι υψηλές, δεν θεωρούνται επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία, γιατί βρέθηκαν κάτω από τα επιτρεπόμενα όρια.

Στο Σαρωνικό οι συγκεντρώσεις από κλοφέν και υδρογονάνθρακες είναι αντίστοιχες με τις συγκεντρώσεις στον Κορινθιακό Κόλπο, ο οποίος παρουσιάζει σε σχέση με το Σαρωνικό μικρότερες συγκεντρώσεις σε μέταλλα.

Πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις νικελίου, χρωμίου και υδρογονανθράκων βρέθηκαν στα δείγματα που τοποθετήθηκαν στο Βόρειο Ευβοϊκό (στη Λάρυμνα), προφανώς λόγω της βιομηχανικής λάσπης.

Η κατάσταση στη Β. Ελλάδα είναι καλύτερη σε σχέση με τον Σαρωνικό, Θερμαϊκό και Κορινθιακό Κόλπο.

Στην ανάλυση συμμετέχουν οι βιολόγοι του ΕΛΚΕΘΕ Αγγελική Κατσίκη και Κατερίνα Τσαγκάρη.

[ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ]

Ρύπανση: SOS για 20 περιοχές

Είκοσι περιοχές της Ελλάδας αντιμετωπίζουν πρόβλημα νιτρορύπανσης με ό, τι αυτό συνεπάγεται για την υγεία μας και το περιβάλλον. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι η χρήση ανόργανου αζώτου έφτασε τα 11 εκατομμύρια τόνους ετησίως τη δεκαετία του '80. Στη συνέχεια, έπεσε περίπου στα 9 εκατομμύρια, τονίζει ο δρ Γεώργιος Σταμάτης, αναπληρωτής καθηγητής Υδρογεωλογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στη διάρκεια βροχοπτώσεων, η επιφανειακή απορροή μεταφέρει μεγάλες ποσότητες ενώσεων του αζώτου, ιδιαιτέρως όταν η εποχή των βροχοπτώσεων συμπίπτει με την εποχή της χρήσης των αζωτούχων λιπασμάτων. Η σχέση ανάμεσα στην αέρια διάθεση ή στην εδαφική διάθεση και στις επιπτώσεις σε απομακρυσμένες περιοχές δεν είναι ακόμα εντελώς ξεκάθαρη. Πέραν των λιπασμάτων, πρόσθετες σημειακές πηγές νιτρορυπάνσεως είναι βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κτηνοτροφικές δραστηριότητες, νεκροταφεία, οικιακά απόβλητα και χρησιμοποιημένα νερά.

Φαινόμενο ευτροφισμού

Στη χώρα μας σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησαν το ΕΜΠ (τομέας υδάτινων πόρων), το ΙΓΜΕ και το ΚΕΠΕ, το 70% των λιμνών παρουσιάζουν ευαισθησία ως προς τον ευτροφισμό.

Η μεγάλη προσφορά θρεπτικών ουσιών (λιπάσματα) προκαλεί υπέρμετρη αύξηση των πληθυσμών των υδρόβιων φωτοσυνθετικών οργανισμών.

Αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε αύξηση των ετερότροφων οργανισμών (καταναλωτών και αποικοδομητών). Όλοι αυτοί καταναλώνουν περισσότερο οξυγόνο. Έτσι, η ποσότητα του οξυγόνου που είναι διαλυμένο στο νερό γίνεται ολοένα μικρότερη πλήττοντας κυρίως τα ψάρια που πεθαίνουν από ασφυξία.

Η Ελλάδα όπως και άλλα κράτη - μέλη παρουσιάζει ανεπάρκεια στον χαρακτηρισμό ευπρόσβλητων ζωνών. Αρχικώς, ως τέτοιες ζώνες χαρακτηρίστηκαν δέκα περιοχές, εκ των οποίων μόνο η Θεσσαλία ήταν η πρώτη που είχε ξεκινήσει πρόγραμμα για τον περιορισμό της νιτρορύπανσης. Σήμερα μιλάμε για συνολικά 20 περιοχές.

Ευπρόσβλητες ζώνες έχουν ακόμη χαρακτηριστεί: ο κάμπος της Θεσσαλονίκης, το Κιλκίς, η Πέλλα, η Ημαθία, η λεκάνη του Στρυμόνα (Σέρρες) με τη λίμνη Κερκίνη και η πεδιάδα Άρτας - Πρέβεζας.

Ειδικότερα στην περιοχή της Πελοποννήσου, από μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει διαπιστωθεί η υπερβολική αύξηση των τιμών στους προσχωματικούς υδροφόρους ορίζοντες με τιμές που ξεπερνούν τα 50 ppm (ανώτατο όριο που έχει θεσπιστεί από την Ε.Ε. βάσει των 2000/60 και 2006/118 οδηγιών).

Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο αργολικό πεδίο, όπου κατά τόπους η συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων ξεπερνά τα 100 mg/l, και εφαρμόστηκε μαθηματικό μοντέλο εκτίμησης του χρόνου απορρύπανσης σε ένα υποθετικό σενάριο διακοπής των αντλήσεων και καθολικού τεχνητού εμπλουτισμού, έδειξε ότι ο απαιτούμενος χρόνος απορρύπανσης των υπόγειων νερών από τα νιτρικά ιόντα ξεπερνά τα 20 χρόνια.

Ενδεχόμενες επιπτώσεις

Μέρος των εν λόγω απωλειών αζώτου (50-80%) ανακυκλώνεται στα ύδατα και στο έδαφος, προκαλώντας εμπλουτισμό των υπογείων υδάτων, ευτροφισμό των επιφανειακών υδάτων, σε συνδυασμό με τον φωσφόρο, και συμβάλλει στις προκαλούμενες από τις «όξινες βροχές» φθορές στη χερσαία χλωρίδα και στο έδαφος. Ένα άλλο μέρος, μέχρι ποσοστού 20-50% «απονιτρώνεται» σε αδρανή αέρια αζώτου (και Ν20, με συμβολή στην πρόκληση του φαινομένου του θερμοκηπίου), από βακτηρίδια του εδάφους και των ιζημάτων ή από φυσική χημική αναγωγή, σε ορισμένους τύπους εδάφους και υπογείων υδάτων.

Όσο για τα μέτρα, ένας θεός ξέρει με το κράτος έχουμε πώς μπορούν να γίνουν πραγματικότητα.

Λέει μεταξύ άλλων ο δρ Γεώργιος Σταμάτης: Χρηστή διαχείριση, περιορισμός καλλιεργειών σε επικλινή εδάφη μεγάλης κλίσης καθώς και άρδευσης, εφαρμογή υποχρεωτικών προγραμμάτων χρήσης λιπασμάτων και γενικοί περιορισμοί ανά καλλιέργεια για λιπάσματα ανόργανου και οργανικού αζώτου κ.λπ...

(Συνεργάστηκε ο Γεράσιμος Γιόξας, γεωλόγος, υποψήφιος διδάκτωρ)

[Επιμέλεια: ΦΙΛΗΣ ΚΑΪΤΑΤΖΗΣ, ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ]